Skąd się biorą karpie?

Skąd się biorą karpie?

0 420

Wędkarstwo karpiowe od wielu lat cieszy się w UK niesłabnąca popularnością . Kraj ten jest kolebka nowoczesnego wędkarstwa karpiowego i ojczyzną wielu najlepszych wędkarzy karpiowych. W Polsce obserwujemy w tym momencie gwałtowny wzrost popularności w połowie tej ryby i nic nie wskazuje na to aby miało się to zmienić.

Z racji tego, że karpie w zasadzie nie odbywają naturalnego tarła w naszej strefie klimatycznej, a jeśli już do niego dojdzie to nie ma dowodów na to, ze daje ono pozytywne rezultaty w postaci narybku, wszystkie karpie pływające w łowiskach polskich czy angielskich pochodzą z zarybień. Czy zastanawialiście się kiedyś skąd dokładnie pochodzą ryby, którymi zarybia się łowiska? Czy wiecie jaki jest cykl produkcyjny karpia i w jaki sposób hodowcy dochowują się zdrowych ryb, którymi później zarybia się nasze wody? Jeśli chcecie znać odpowiedzi na te i inne pytania zapraszam do przeczytania całego artykułu.

 

Kilka słów o gatunku

Karp (Cyprinus carpio L.) występuje w naturze w rejonach basenu Morza Czarnego i Kaspijskiego. Jest on gatunkiem bardzo plastycznym pod względem dziedziczenia cech, jak i przystosowania do różnych warunków środowiska. Cechy te sprawiły, że karp został rozprzestrzeniony na pięciu kontynentach oraz udomowiony. W chwili obecnej karp występuje na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy. Udomowienie karpia nastąpiło w dwóch niezależnych ośrodkach: chińskim i europejskim. W tym pierwszym udomowienie rozpoczęło się najprawdopodobniej około V wieku p.n.e, a w ośrodku europejskim prawdopodobnie w I wieku n.e. W Euroazji można wyróżnić wyizolowane regiony, gdzie karp rzeczny wytworzył w warunkach naturalnych kilka endemicznych podgatunków. Najczęściej w literaturze można spotkać się z pięcioma podgatunkami, których wspólną cecha jest drobnołuskowa pokrywa i wydłużony kształt ciała, a między sobą różnią się one m.in. liczbą promieni w płetwie grzbietowej oraz liczbą łusek na linii nabocznej. W ramach tych podgatunków wyróżniamy dwie formy: wolno żyjącą (dziką) i udomowioną (Cyprinus carpio deomesticus). Forma dzika to sazany (np. sazan dunajski lub amurski) a udomowiona to stawowy karp hodowlany, będący przedmiotem stawowej hodowli, selekcji, krzyżowania i chowu oraz co nas najbardziej interesuje celem wędkarskich zasiadek.

Karp ma ciało bocznie ścieśnione a w warunkach hodowlanych dodatkowo silnie wygrzbiecone. Stosunek wysokości do długości ciała karpia hodowlanego wynosi 1:1,8-2,5, a karpia żyjącego dziko w jeziorach i rzekach 1:3-4,5 – ja widać z przytoczonych proporcji różnice są dość znaczne. Cechą charakterystyczną dla gatunku jest długa płetwa grzbietowa z 3-4 piłkowanymi promieniami twardymi i 16-22 promieniami miękkimi. Przy otworze gębowym znajdują się 4 wąsiki co ułatwia odróżnienie młodego karpia od karasia. Nietrudno zauważyć, że karpie które spotykamy w naszych łowiskach różnią się wyglądem od karpi dzikich będących przodkiem ryb obecnie hodowanych w naszych stawach i wpuszczanych do łowisk wędkarskich. Na drodze selekcji dokonywanej przez stulecia karp zmienił się dość znacznie i z rzecznej ryby ryby o wydłużonym kształcie przekształcił się w krępego, masywnego siłacza.

  

Historia hodowli karpia w Polsce

Początki chowu karpia (później również hodowli) w Polsce sięgają XV wieku, przy czym intensywniejszy rozwój nastąpił w wieku XVI. W roku 1573 została wydana praca Olbrychta Strumieńskiego „O sprawie, sypaniu, wymierzaniu i rybieniu stawów, także o przekopach, ważeniu i prowadzeniu wody.” W wieku XVII wojny zahamowały rozwój rybactwa, które to ożywiło się w wieku XVIII. W początkach XIX w. gospodarka stawowa ponownie utraciła popularność. Przyczyniła się do tego wysoka cena zbóż, do produkcji których zaczęto wykorzystywać stawy. W połowie wieku nastąpił ponowny rozwój gospodarki karpiowej aby w wieku kolejnym (okres międzywojenny) Polska stała się największym producentem karpi w Europie. Lata powojenne były czasem kolejnych przemian i wzrostu ilości ryb hodowanych w stawach. 

 

Cykl hodowlany karpia

W naszej strefie klimatycznej większość hodowców stosuje trzyletni cykl produkcyjny kończący się uzyskaniem ryb o wielkości okolo1-1,5kg, cześć hodowców produkuje także karpia w cyklu dwuletnim co pozwala na szybsze uzyskanie ryby towarowej oraz rozwiązuje częściowo problemy z dysponowaniem woda w gospodarstwach karpiowych w świetle zmieniającego się klimatu i związanych z tym coraz częstszych braków wody. Karpie w całym procesie produkcyjnym są przesadzane ze stawu do stawu co umożliwia optymalizacje ich wzrostu i osiąganie szybkich przyrostów ryb. System ten nazywamy przesadkowym i został on stworzony w XIX w. przez śląskiego hodowce Tomasza Dubisza. Zanim zaczęto stosować ten system karpie były wpuszczane do stawu i odławiane z niego po 5-7 latach chowu. Tomasz Dubisz zaważył, że młode karpie przyrastają szybciej w stawach płytszych, lepiej nagrzewających się i na podstawie swoich obserwacji zaproponował chów karpia z wykorzystaniem różnych kategorii stawów różniących się głębokością, co sprawdziło się w praktyce i ma zastosowanie do dnia dzisiejszego. W systemie przesadkowym wyróżniamy kilka kategorii stawów, które są wykorzystywane w całym cyklu produkcyjnym, będą to: tarliska, przesadki I, przesadki II, zimochowy, stawy kroczkowe, stawy towarowe, stawy magazynowe. Nie wszystkie stawy spośród ww. są wykorzystywane w każdym gospodarstwie. Zależy to od przyjętego cyklu produkcji, uwarunkowań przyrodniczych (np. dostępność wody) oraz rożnych modyfikacji przyjętych przez danego hodowce. Poniżej opisze pokrótce poszczególne etapy produkcji karpia w standardowym cyklu trzyletnim z podziałem na poszczególne lata chowu.

 

   Dopływ wody na stawy karpiowe

  

I rok hodowli – od ikry do narybku

Oczywiście zacząć należy od tarła. Tutaj mamy możliwość pójścia dwiema drogami a mianowicie tarło naturalne lub sztuczne z wykorzystaniem stymulacji hormonalnej. Trzeba zaznaczyć iż niewielu hodowców stosuje naturalne tarło z uwagi na zawodność tej metody rozmnażania. Nawet jeśli ryby odbywają tarło na tarliskach to i tak przed wpuczeniem ryb do tych stawów stosuje się iniekcję hormonalną.

Tarło naturalne. Przed tarłem rozdzielamy tarlaki na obie płci i przetrzymujemy je w osobnych zbiornikach co ma zapobiec niekontrolowanemu rozrodowi. Tarliska, czyli płytkie i małe stawy z dnem porośniętym trawami o miękkich łodygach napełniane są woda najlepiej przez dobry filtr. Rolą hodowcy jest jak najbardziej staranne przygotowanie tarlisk, chodzi tu głównie o stan sanitarny dna stawowego (zwapnowanie, wygrabienie obumarłych roślin), odpowiedni skład gatunkowy traw i zapobieżenie przedostania się szkodników, które mogłyby żerować na ikrze lub wylęgu.

 

Tarliska przygotowane do tarła

 

Ikra karpia jest bardzo kleista, co z jednej strony umożliwia przyklejenie się do substratu co zapewnia optymalne warunki inkubacji, z drugiej zaś stanowi to pewne zagrożenie, gdyż może ona zostać oblepiona zawiesiną i utrudnić dostępu tlenu do jaja a tym samym spowodować obumarcie embrionu. Dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie tarlisk. W warunkach polskiego klimatu samce karpia dojrzewają płciowo w trzecim a samice w czwartym roku życia. Karp odbywa tarło w wodzie o temperaturze okolo190C wiec należy monitorować temperaturę wody w stawie i obsadzać tarliska kompletami (komplet to dwa samce i jedna samica) tarlaków, gdy woda osiągnie odpowiednia temperaturę. W naszych warunkach klimatycznych następuje to zwykle w drugiej dekadzie maja lub na początku czerwca. Jedna samica składa od 100 do 200 tys., jaj na kilogram masy ciała, przy czym ilość zapłodnionej ikry wynosi od 60-90%. Po odbytym tarle tarlaki są wyławiane z tarlisk a wylęg po resorpcji woreczka żółtkowego jest przenoszony do przesadek I.

 

Ikra karpia na źdźbłach trawy

 

Ikra zaoczkowana – widoczne oczy embrionu

 

Lęgnięcie się larwy

 

Tarło sztuczne. Jest to metoda stosowana obecnie przez większość hodowców z uwagi na lepszą kontrolę nad całym procesem oraz przewidywalność efektów czego nie można powiedzieć o tarle naturalnym. W tym przypadku również rozdzielamy tarlaki na obie płci i przetrzymujemy je osobno. Samicom zaszywa się często otwory płciowe co ma zapobiec niekontrolowanemu zrzutowi ikry po zastosowaniu dawki hormonów. Hodowca po zastosowaniu dawki hormonów, które wstrzykuje się rybom domięśniowo lub do otrzewnej, pobiera od tarlaków produkty płciowe (ikrę i mlecz) a następnie zapłodniona ikrę umieszcza w szklanych słojach z ustalonym przepływem czystej wody. Po wykluciu się wylęgu z jaj przenosi się go tak jak w przypadku tarła naturalnego do przesadek I. Oczywiście dalszy chów można prowadzić na wiele innych sposobów w warunkach kontrolowanych przy wykorzystaniu podgrzanej wody oraz pasz sztucznych jednak te zagadnienia wykraczają daleko poza zakres tego artykułu.

Odłów wylęgu z tarlisk

 

 Wylęg w naczyniu transportowym

 Wylęg żerujący

 

Przesadki I to niewielkie stosunkowo płytkie stawy, które krótko przed zalaniem woda zostają nawiezione zwykle obornikiem, co ma na celu spowodowanie bujnego rozwoju zooplanktonu, który będzie baza pokarmowa dla wpuszczonego wylęgu. Male karpie nie przebywają w tych stawach zbyt długo, zwykle w pierwszej dekadzie lipca odławia się małe karpiki o masie około 4g/szt., które nazywamy narybkiem letnim lub w żargonie rybackim „lipcówką”. Ryby przenoszone są do przesadek II, stawów większych i odpowiednio głębszych niż przesadki I. W tych stawach, z kolei, ryby przebywają do późnej jesieni skąd odławia się je i przenosi do tzw. zimochowów czyli małych głębokich stawów z mineralnym dnem w celu przezimowania ryb.

Karpie na tym etapie ich życia nazywamy narybkiem jesiennym, którego masa w zależności od zastosowanych obsad i sposobu żywienia może wynosić 50-150g/szt. Możliwe jest też przezimowanie ryb w odpowiednio głębokich przesadkach II i odłowienie ich dopiero na wiosnę w celu przeniesienia do kolejnej kategorii stawów.

 

II rok hodowli karpia – od narybku do kroczka

Na wiosnę drugiego roku karpie wpuszcza się do stawów kroczkowych, gdzie przebywają do kolejnej jesieni. Uzyskujemy w ten sposób rybę o masie około 250g nazywaną kroczkiem. O ile poprzednie terminy dotyczące różnych sortymentów karpia mogły wydawać się wędkarzom nowe i nieznane, o tyle kroczek pojawia się dość często na ustach wędkarzy, szczególnie tych, którzy mieli do czynienia z zarybieniami karpiem. Nic w tym dziwnego skoro właśnie ten sortyment jest najpowszechniej wykorzystywany do zarybień łowisk wędkarskich.

Kroczek, tak jak miało to miejsce z narybkiem jesiennym jest odławiany ze stawów jesienią i przenoszony do zimochowów.

 

III rok hodowli karpia – od kroczka do ryby handlowej

Na wiosnę trzeciego roku obsadza się kroczkiem stawy towarowe, które to zajmują największą powierzchnie w gospodarstwie stawowym stosującym pełny cykl produkcyjny. Ryby przebywają w tych stawach do późnej jesieni, kiedy to są odławiane i trafiają do magazynów, skąd trafią na świąteczne stoły. Po trzech latach chowu karpie osiągają masę 1-1,5kg. Oczywiście po drodze część ryb zostaje wyselekcjonowana na potrzeby gospodarstwa i będą one stanowić w przyszłości stado tarłowe. Reszta trafia tradycyjnie na świąteczne stoły i na zarybienie łowisk wędkarskich.

 

Widok na stawy karpiowe

 

Mam nadzieję, że przybliżyłem tym artykułem nieco zagadnienie hodowli karpia wszystkim zainteresowanym tym pięknym gatunkiem. Zdaję sobie sprawę, że nie omówiono tutaj szeregu zagadnień związanych z chowem tej ryby jak chociażby żywienie dlatego artykuł ten traktuję jako otwarty i będzie on z czasem aktualizowany.

Pozostaje mi jeszcze podziękowac mojemu przyjacielowi Patrykowi za dostarczenie ciekawych zdjęć na potrzeby tego artykułu. Patryk jest ichtiologiem i pracuje w gospodarstwie karpiowym, gdzie zajmuje się chowem i hodowlą ryb reofilnych. W imieniu całego portalu serdecznie dziękuję za udostępnienie ciekawych zdjęć. 

 

Tekst: Artur Brzozowski
Fotografie: Patryk Wieczorek

 

 

 

 

Brak komentarzy

Leave a Reply